آنتی بیوتیک ها فرآورده‌های حاصل از فعالیت میکروارگانیسم ها هستند که بطور اختصاصی رشد دسته‌ای دیگر از میکروارگانیسم ها را متوقف ساخته یا آنها را از بین می‌برند. آنتی بیوتیک ها برای میزبان نسبتاً بی‌زیان می‌باشند و می‌توانند برای درمان بیماریها بکار روند. اطلاعات اولیه آنتی بیوتیکها مواد شیمیایی هستند که از میکروارگانیسمهایی مانند قارچهای میکروسکوپی و باکتریها گرفته می‌شوند و از ادامه زندگی سلولهای یوکاریوتها یا پروکاریوتها جلوگیری نموده و یا مانع تکثیر آنها می‌شوند. اجزای سازنده آنتی بیوتیکها بسته به کاری که انجام می‌دهند متفاوت است. بیشتر آنتی بیوتیکها بر روی هر دو نوع سلول پروکاریوتها و یوکاریوتها اثر می‌کنند و به همین دلیل نمی‌توان همه آنها را از نظر درمانی برای انسان مورد استفاده قرار داد.

آنتی بیوتیکها روی واکنشهای بنیادی یک سلول اثر می‌کنند. بعضی از آنها خاصیت ضد سرطانی دارند زیرا اثر آنها بیشتر روی سلولهایی است که در حال تقسیم سریع هستند و به همین دلیل باکتریها و سلولهای مغز استخوان که سازنده گویچه‌های سفید خون و گویچه‌های قرمز خون می‌باشند و همچنین سلولهای سرطانی در مقابل آنتی بیوتیکها حساسیت بیشتری دارند.

تاریخچه مدتها قبل از کشف پنی‌سیلین بشر آموخته بود بطور تجربی بعضی مواد خام را به عنوان عامل ضد میکروب مورد استفاده قرار دهد. 600 - 500 سال قبل از میلاد ، چینیها شیره کپک زده لوبیای شور را برای درمان عفونتها بکار می‌بردند. اصطلاح آنتی بیوز (Antibiosis) اولین بار در سال 1889 بوسیله ویلمین برای توجیه ماهیت رقابتی جوامع بیولوژیک که در آن فقط قویترین و اصلح‌ترین زنده می‌ماند بکار برده شد و چند سال بعد این اصطلاح برای آنتاگونیسم میکروارگانیسمها نیز مورد استفاده قرار گرفت. به دنبال کشف پنی‌سیلین بوسیله فلیمینگ در سال 1929 دوبوس در سال 1939 آنتی بیوتیک تیرو تریسین را از باکتری باسیلوس برویس بدست آورد.

آنتی بیوتیکهای مهار کننده همانند سازی DNA آنتی بیوتیکهایی که از همانند سازی DNA جلوگیری می‌کنند عبارتند از:میتومیسین (Mytomycin) که به دو رشته DNA مکمل متصل شده و از جدا شدن آنها از یکدیگر جلوگیری می‌کند. آنتی بیوتیک دیگری به نام اکتینومایسین D درغلظتهای زیاد همانندسازی DNA را مهار می‌کند. این آنتی بیوتیک دارای دو حلقه مسطح با پیوندهای مضاعف است و می‌تواند خود را بین نوکلئوتیدها جای داده و بدین ترتیب همانند سازی را مختل کند.

آنتی بیوتیکهای مهار کننده سنتز RNA اکتینومایسین آنتی بیوتیکی است که به DNA (به باز گوانین) متصل شده و از سنتز RNA پیک جلوگیری می‌کند. از این آنتی بیوتیک در پژوهشهای بیوشیمی برای مطالعه اثر برخی از مواد شیمیایی بر روی سنتز RNA پیک استفاده می‌شود مثلا برای تعیین طول عمر RNA پیک. اکتینومایسین یکی از داروهای ضد سرطانی خوب محسوب می‌شود. آنتی بیوتیک ریفامپسین با آنزیم RNA پلیمراز ترکیب شده و سنتز RNAها را متوقف می‌کند.

آنتی بیوتیکهای مهارکننده پروتئین سازی موثر در پروکاریوتها تعداد زیادی از این آنتی بیوتیکها وجود دارد که به بعضی از آنها اشاره می‌شود. یورین تری کربوکسیلیک اسید در مرحله آغازی سنتز پروتئین ، آنیزومایسین و کلرامفنیکل و تتراسایکلین در مرحله طویل شدن و تتراسایکلین و استرپتومایسین در مرحله آخر از پروتئین سازی ممانعت به عمل می‌آورند.

موثر در یوکاریوتها پورومایسین و اسپارسومایسین و استرپتومایسین از پروتئین سازی در یوکاریوتها جلوگیری می‌کنند.

منابع و اختصاصات برخی از آنتی بیوتیکهای متداول آنتی بیوتیک تاریخ کشف منبع ماهیت شیمیایی موارد مصرف اختصاصی پنی‌سیلین 1929 پنی‌سیلیوم نوتاتوم دی‌پپتید علیه باکتریهای گرم منفی ، گونوککها ، مننگوکوکها)) و اسپیروکت استرپتومایسین 1944 استرپتومیسس تری رئوس گلوکوزید بازی علیه سالمونلا و در درمان بیماری سل نئومایسین 1949 استرپتومیسس فرادی آمینو گلوکوزید علیه باکتریهای گرم مثبت و منفی و بکار رفتن آن به عنوان ضدعفونی کننده موضعی و عمومی نیستاتین 1951 استرپتومیسس نورسئی نامشخص موثر علیه قارچ کاندیدا آلبیکنس و سایر قارچها کانامایسین 1957 استرپتومیسس نیوئوس آمینو گلیکوزید موثر بر علیه استافیلوکوکوس طلایی و اغلب باکتریهای گرم منفی بجز سودوموناس و درمان عفونت مجاری ادراری

خصوصیات آنتی‌بیوتیک موفق برای درمان بیماریها یک آنتی بیوتیک وقتی می‌تواند برای درمان بیماریها با موفقیت بکار رود که دارای خصوصیات زیر باشد.

روی عامل بیماری اثر داشته باشد بدون اینکه آثار جانبی سمی قابل توجهی ایجاد نماید.

باید به حد کافی پایدار باشد بطوری که بتوان آنرا از محیط کشت جدا نمود و برای مدت معقولی ذخیره کرد بدون اینکه اثرش کاهش یابد.

سرعت دتوکسیفیکاسیون (سم زدایی) و دفع دارو از بدن به گونه‌ای باشد که غلظت کافی را برای مدت معینی در خون نگاه داشته و احتیاجی به دوزهای مکرر نباشد.

دفع دارو به حد کافی سریع و کامل باشد و پس از قطع مصرف دارو بطور کامل دفع گردد. مقاومت بر علیه آنتی بیوتیکها در هر یک میلیون تقسیم سلولی یک جهش یافته را می‌توان یافت که به یک آنتی بیوتیک مقاوم باشد. هر گاه این جهش در بیمار تحت درمان با آنتی بیوتیک رخ دهد، جهش یافته قدرت زنده ماندن بیشتر از سایر میکروارگانیسمهای میزبان را دارا بوده و در مدت کوتاهی تعداد آنها افزایش می‌یابد و از اینرو درمان با همان آنتی بیوتیک نتیجه مطلوبی بدست نمی‌دهد. و باید آنتی بیوتیک دیگری جایگزین آن شود.

چشم انداز با تکیه بر آنتی بیوتیکها جهت کنترل عفونتهای میکروبی بدون شک پزشکان به تکنیک سترونی توجه زیادی معطوف نداشته و بدون تشخیص دقیق مکان به درمان عفونتهای میکروبی پرداختند. این روش غالبا قبل از پیدایش میکروارگانیسمهای مقاوم به آنتی بیوتیکهای بدون نسخه در دسترس عموم قرار گرفت و مصرف بیش از حد آنها در درمان بیماریها موجب پیدایش حساسیت و آلرژی در بسیاری از افراد گردید.  

آنتی بیوتیکهای غذایی :

آنتی بیوتیکهایی که اختصا صا در تغذیه دام مصر ف می شوندکه محصول ساخته شده همراه با یک غذای دیگر به عنوان ناقل مخلوط میشودوعلاوه برآنتی بیوتیک دارای مقدار ناچیزی مواد مغذی ومواد موثر دیگر می باشد سپس بصورت پیش مخلوط به بازار عرضه می شوند .

انواع آنتی بیوتیکهای متداول در فرمول غذایی طیور

باسی تراسین      Bacitracin

فلاوامایسین      Flavamyci

اوا پارسین  Aua prcin

عمل آنتی بیو تیکهای غذایی

 (1) تسریع در رشد

 (2) افزایش استفاده از غذای خورده شده

  چگونگی اثر آنتی بیوتیکها

بر اثر عمل انتخابی روی باکتریهای روده است بدین ترتیب که از رشد میکروبهای موذی جلوگیری و سبب تحریک و رشد بعضی میکروبهای مفید روده می گردد .

تولید مواد لازم و مفید - ویتامینها - عوامل ناشناخته رشد  ( UGF  ) را انجام می دهند

آنتی بیوتیکها به وسیله تولید کنندگان با نام تجادی به ثبت رسیده و به بازار عرضه می شوند  و باید علاوه بر مفید بودن وقابل تحمل بودن برای حیوان وانسان زیان آورنباشند مصرف دز بالای آنتی بیوتیک (درمانی) بقایایی از آن در شیر و تخم مرغ دیده شده است  بدین ترتیب برای جلوگیری از کمترین ریسک

 1- بین زمان قطع آنتی بیوتیک تازمان کشتار دام مدت زمان مشخصی ( 15روز) باید رعایت شود .

2- آنتی بیوتیک باید تا سن مشخصی مصرف شود .

تاثیر آنتی بیوتیکهای غذایی

آنتی بیوتیکها درسه حوزه  1)فلور روده  2) جذب  3) متابولیسم آندروژن موثر واقع می شوند  

آنتی بیوتیکها به هیچ وجه فلور روده را از بین نمی برند بلکه انواعی از میکروارگانیسمها راکم وبیش تاثیر قرار می دهند.

مثلا - باسی تراسین رشد باکتریهای گرم مثبت را متوقف می سازند

-  تترا سیکلین رشد باکتریهای گرم منفی- ریکتریاها- ویروسهای بزرگ را تحت تاثیر قرار می دهند .

تاثیرات کلی آنتی بیو تیکها

اصولا اثر آنتی بیو تیک روی اسید نوکلئیک سنتز پروتئین از طریق سموم آنزیمی غیر فعال کننده های ماتریکسی وآنتی متابولیتها انجام می شود .

آنتی بیو تیکها علاوه بر اینکه روی میکروبهای لوله گوارش موثرند بر بافتهای روده نیز موثرند بدین صورتکه

1)تشدید فعالییت برخی آنزیمهای هضم

2) کاهش تولید توکسین در روده

3)اثر بر ترشحات غدد داخلی

 4) افزایش ابقای ازت و بهره وری انرژی

 5)صرفه جوئی در مصرف ویتامینها و مواد معدنی

مصرف آنتی بیو تیکهای غذائی در تغذیه دامها :

عمدتا در تغذیه حیوانات در حال رشد به کار گرفته می شود افزایش وزن گوسالهو خوک پرواری 20-15% کیفیت لاشه مستقیما تحت تاثیر قرار نمی گیرد ، در صورت کمبود پروتئین در غذامقدار چربی لاشه اندکی نامناسب است درصورت کافی بودن پروتئین جیره مصرف آنتی بیو تیک در نسبت گوشت و چربی لاشه تغییری ایجاد نمی کند کاهش مصرف غذا به میزان 5% دز مصرف در غذاهای جانشین شونده شیر برای گوساله بره و خوکچه در غذای پرورشـــی نشخوار کنندگان جوان تا سن 16 هفتگی 4ــ 2 برابر بیشتر است .

موننسین و لاسالوسید :

این دو آنتی بیو تیک در طیور به عنوان کوکسیدیو استات ودر گاوهای گوشتی و گوسفند در بهبود تولید نیز موثرند

چند اثر کلی :

تغییر درنسبت اسیدهای چرب فرار شکمبه و تولید بیشتر اسید پروپیونیک و در افزایش وزن مطلوب کاهش تجزیه پروتئین در شکمبه وافزایش هضم نشاسته در قسمتهای بعد از شکمبه ولی موننسین بیشتر به عنوان مهار کننده نفخ مطرح می گردد مصرفشان در گاوهای شیرده مناسب نیست  ام برای گاوهای پرواری بهره وری غذا را افزایش می دهند .

نکات لازم به ذکر

توام کردن آنتی بیوتیکها دارای اثرات بیشتری است.

اگر یک آنتی بیوتیک برای یک یا چند سال مورد استفاده قرارگیرداثر خود را از دست می دهد.

در تغذیه آنتی بیوتیکهااولویت با آنهائیست که یا جذب نمیشود یا مقذار جذبشان ناچیز است.

در کشورهای عضو بازار مشترک اروپا مصرف آنتی بیوتیکهای وسیع الطیف (تترا سیکلین) به عنوان آنتی بیوتیک غذائی غیر مجاز است.

تاثیر آنتی بیوتیکها نه تنهادر شرایط بالا بودن سطح بیماری بلکه در شرایط تغییر اصطبل و تا زمانی که فرایند سازگاری ادامه دارد نیز شدید خواهد بود.

غذاهای دارای مواد تسریع کننده رشد باید بر چسبی همراه داشته باشند که مشخص کننده نوع مواد ،دز مصرف و قابلیت نگهداری باشد.

باید دستور العمل تغذیه در رابطه با حداکثر سن حیوان و مدت زمان انتظار نیز ضمیمه شود تا کشاورزملزم به اجرا و پاسخگوی مسئولییت آن باشد.

برای استفاده همزمان از چند دارو باید بررسی کاملی بر تمامی شرایط اپیدمیولوژیک ، جمعیت دام و طیور بیماری ها، انجام و سپس اقدام گردد . هرگونه اطلاع ناقص از موضوعات فوق موجب انحراف کامل در روند درمانی و تجویز داروها می شود و شرایط را برای دام هدف ، مخاطره آمیز می نماید .

باتوجه به شرایط کلی ذکر شده در ادامه ، امتیازات مثبت استفاده از ترکیبات دارویی به صورت هم زمان ذکر می گردد:

* افزایش میزان اثر بخشی داروهایی که قابلیت مصرف بر اساس اصول ذکر شده داشته باشند باتاثیربر روند جذب و توزیع ، اثر بخشی یکدیگر را تقویت می کنند .

سینرژیسم افزایش میزان اثر بخشی یک دارو تحت تاثیرمیزان فراهمی زیستی و سرعت رسیدن به آن می باشد . بدیهی است اگر دو ترکیب موجب افزایش در سرعت و مقدار جذب و توزیع یکدیگر شوند و یا روند متابولیزاسیون یکدیگر را بطئی نمایند بعنوان ترکیبات تقویت کننده اثر یکدیگر تلقی می گردند . این موضوع به فراوانی در استفاده همزمان از

آنتی بیوتیکها دیده می شود . بطور مثال در بسیاری از درمان های انجام شده توسط آنتی بیوتیک ها دوفاکتور حداقل غلظت مهار کننده و حداقل غلظت کشنده باکتری مربوط به آنتی بیوتیک ، برباکتری اندیکاتور بررسی می گردد فاکتور MIC نشان دهنده حداقل مقدار لازم آ«تی بیوتیک در پلاسما برای اثر بخشی یک آنتی بیوتیک و مهار چرخه حیات باکتری تلف شده و هر چه مقدار آن کاهش یابد ، دلیل اثر بخشی قطعی با مصرف کمتر دارو و مناسب بودن آنتی بیوتیک انتخابی برای باکتری هدف می باشد . در مطالعات انجام شده بر روی دو آنتی بیوتیک اکسی تتراسیکلین و نئومایسین که یکبار بصورت جداگانه و یکبار نیز بصورت همزمان مصرف شده اند . فاکتور میزان MIC مورد بررسی قرار گرفته است .

در این مطالعه استفاده همزمان از اکسی تتراسیکلین و نئومایسین میزان MIC را برای E-coli و سالمونلا تا 4 برابر کاهش داده است . بنابراین تجویز همزمان این دو آنتی بیوتیک میزان اثر بخشی دارو را 4 برابر افزایش داده است .

این موضوع ناشی از اثر سینرژیسم دو ترکیب بوده که شرایط را برای جذب ، توزیع و عملکرد یکدیگر تسهیل نموده است . نمونه دیگر تقویت اثر بخشی در مصرف همزمان ال کارنیتین با ویتامین های محلول در چربی می باشد . ذکر شده است که ال کارنیتین که شبه ویتامین بوده (توسط لیزین و متیونین در کبد و کلیه هم سنتز می شود ) . قادر است نقش خود را در متابولیسم اسیدهای چرب (با بیش از 8 کربن ) در داخل سلول انجام دهد . علاوه بر سایر نقشهای ال کارنیتین در بدن ، سینرژیسم این ترکیب با ویتامینهای محلول در چربی A ، D3، E ، K3 موجب افزایش جذب روده ای این ویتامین ها و در نتیجه افزایش ذخایر سلولی و کبدی این ویتامین ها شده و با یک اثر مضاعف خصوصیت آنتی اکسیدانی ویتامین های A و E را افزایش می دهد . این دو مثال و موارد فراوان دیگر نشان دهنده تاثیر متقابل دو ترکیب سینرژیسم در افزایش اثر بخشی آن ها می باشد

تیامولین از گروه باکتریواستاتیکها بوده، مانع از سنتز پروتئین توسط باکتری­ها می­شود. این دارو میل ترکیبی بسیار زیادی برای اتصال به تحت واحد S50 ربیوزوم باکتری دارد و به این ترتیب باعث ایجاد گسستگی در زنجیره پپتیدی سنتز شده توسط باکتری شده، اثر باکتریواستاتیکی خود را اعمال می­کند.

فارماکوکینتیک:

متعاقب مصرف خوراکی این دارو، میزان جذب آن به بیش از90 درصد می­رسد که بیشتر از جذب تایلوزین می­باشد. حداکثر غلظت سرمی تیامولین پس از 4 ساعت حاصل می­شود. این دارو در کبد متابولیزه شده و در سراسر بدن پخش و منتشر می­شود دفع این دارو بعد از 24 ساعت از طریق صفرا صورت می­گیرد 

موارد مصرف:

تیامولین آنتی بیوتیکی وسیع الطیف بوده که بر علیه گونه­های مختلف مایکوپلاسما و ترپونما موثر می­باشد. از این دارو برای پیشگیری و درمان عفونتهای دستگاه تنفسی طیور بخصوص CRD ناشی از مایکوپلاسما گالی سپتیکوم استفاده می­شود. از جمله میکروارگانیسم­هایی که تیامولین بر آنها تاثیر قاطع دارد می­توان به مایکوپلاسما هیوپنومونیه، مایکوپلاسماهیورینیس، مایکو پلاسماهیوسینوویه، مایکوپلاسمادیس پار، مایکوپلاسمابوی رینیس، مایکوپلاسما بوویس، مایکوپلاسما گالی سپتیکوم، مایکوپلاسمات سینوویه ، مایکوپلاسما مله آگریدیس، گونه­های مختلف اوروپلاسما، لپتوسپیرا، ترپونما هیودیسنتری، استافیلوکوکها،؛ استرپتوکوک­ها، کلستریدیوم پرفرینژنس، لیستریا مونو سیتوژنز، کورینه باکتریوم پیوژنز ، پاستورلاها، کلبسیلاپنومونیه، هموفیلوس، فوزوباکتریوم نکروفوروم، باکتریوئیدس و کمپیلوباکتر اشاره کرد. از آنجا که تیامولین بر بسیاری از باکترهای گرم مثبت و گرم منفی موثر می­باشد بنابراین از آن به منظور درمان سینوویت عفونی طیور، کوریزا و عفونتهای دستگاه تنفسی به ویژه عفونتهای ناشی از باکترهای گرم مثبت استفاده می­شود.

مقدار و روش مصرف:

ـ درمان CRD، کوریزا وسنوویت طیور:mg/kg 30 در مرغهایی که حدود 700 گرم وزن داشته و روزانه 90 میلی لیتر آب مصرف می­کنند. در مورد جوجه­هایی که متوسط وزن آنها 40 گرم و مصرف روزانه آب آشامیدنی در آنها 20 میلی لیتر است مقدار mg/kg 60 توصیه می­شود.

ـ روش عملی برای کنترل و پیشگیری از عفونتهای مایکوپلاسمایی در هفته اول زندگی جوجه­ها عبارت است از حل کردن یک ساشه 100 گرمی در 400 لیتر آب آشامیدنی، با توجه با شدت آلودگی محیط دوره مصرف دارو می­تواند 5ـ3 روز ادامه پیدا کند. برای مرغها پس از انجام هر واکسیناسیون و استرس یک ساشه 100 گرمی را در 400 لیتر آب آشامیدنی حل کرده و به مدت 3 ـ تا 2 روز در اختیار طیور قرار داده می­شود

ـ برای درمان عفونتهای مایکوپلاسمایی و عفونتهای ناشی از باکتریهای گرم مثبت کهب ه تیامولین حساس می­باشند باید یک ساشه 100 گرمی را در 200 لیتر آب آشامیدنی حل کرده و سپس در اختیار طیور قرار داد. البته طول درمان زیر نظر دکتر دامپزشک بوده و معمولاً 5ـ 3 روز می­باشد.

موارد منع مصرف

ـ در نشخوار کنندگان بالغ به دلیل تخریب دارو در دستگاه گوارش، مصرف خوراکی آن توصیه نمی­شود.

ـ تجویز تیامولین در ماه آخر آبستنی ممنوع است.

ـ مصرف همزمان دارو با داروهای ضد کوکسیدیوز مانند موننسین، سالینومایسین، لازالوسید و ناراسین ممنوع است.

تداخل داروئی:

چنانچه تیامولین همراه با کلرتتراسایکلین استفاده شود، به دلیل سینرژیسم این دو آنتی بیوتیک به ویژه در درمان پنومونی آنزئوتیک بسیار موثر و مفیدتر خواهد بود.

تیامولین را نباید 7 روز قبل از دوره درمان تا 7 روز بعد از آن با سایر داروهای ضد کوکسیویوز مانند موننسین، نارسین، سالینومایسین و لازالوسید تجویز نمود، زیرا باعث تاخیر در رشد و احتمالاً مرگ طیور می­شود.

عوارض جانبی

از عوارض جانبی این دارو رشد عوامل بیماریزای غیر حساس نسبت به این دارو نظیر قارچها و کپک­ها می­باشد. تجویز مقادیر توصیه شده تیامولین در طیور هیچ گونه عوارض جانبی ایجاد نمی­کند

زمان پرهیز از مصرف:

شیر و گوشت دامها: 5 روز.

تخم مرغ و گوشت طیور: به ترتیب 3 و 10 روز.

شرایط نگهداری و احتیاطات:

ـ چنانچه از پودر محلول در آب تیامولین 45 درصد برای پیشگیری از بیماری CRD در طیور استفاده می­شود، یک بسته 100 گرمی را باید در 200 لیتر آب آشامیدنی حل نمود این مقدار برای مصرف 12 هزار جوجه یک روزه به مدت 3 روز کافی خواهد بود. در صورت وجود خطر عفونتب در چهارمین، نهمین و بیستمین هفته تجویز دارو تکرار شود. به همین ترتیب چنانچه از داروی مذکور برای هزار جوجه 8 هفته و یا برای 400 ـ 300 پولت کافی است که البته باید به مدت حداقل 3 ـ 2 روز متوالی مصرف شود.

ـ از استنشاق هوای آلوده به تیامولین خودداری شود.

ـ به منظور جلوگیری از بروز حساسیت پوستی نظیر خارش باید از تماس دارو با پوست یا غشاء مخاطی به هنگام حل کردن آن در آب خودداری شود.

ـ در صورتیکه پس از 5 روز درمان، بهبودی حاصل نشد، طیور را مجدداً باید مورد معاینه قرار داد.

ـ تیامولین را باید به صورت روزانه تهیه نمود، به گونه­ای که حداکثر در مدت 12 ساعت پس از آماده شدن به مصرف برسد.

ـ به منظور تهیه محلول تیامولین توصیه می­شود که محتوی هر پاکت 100 گرمی را ابتدا در چند لیتر آب ولرم (حدود 40 درجه ) ریخته، چند دقیقه به هم زد تا کاملاً حل شود و سپس محلول حاصل به مخزن آب آشامیدنی طیور که میزان مصرف آن قبلاً تعیین شده است اضافه شود.

ـ پس از تجویز دارو باید بلافاصله آب آشامیدنی بدون دارو در اختیار طیور قرار گیرد.

ـ از قرار دادن دارو در مکانهای مرطوب خودداری شود.

ـ دارو باید در حرارت معمولی و به درو از نور و دسترس کودکان نگهداری شود.